Alergia na orzechy u dorosłych – czy może się rozwinąć w późniejszym wieku?

Większość z nas myśli o alergii pokarmowej jako o czymś, co dotyka dzieci. Widok dziecka z epiPenem w torbie szkolnej lub rodziców skrupulatnie sprawdzających etykiety produktów stał się codziennością. Tymczasem coraz więcej dorosłych – w tym osób, które przez całe życie bez żadnych problemów jadały orzechy – zgłasza się do alergologów z niepokojem po tym, jak po spożyciu orzechów pojawiają się u nich niepokojące objawy. Czy to możliwe? Czy alergia na orzechy naprawdę może rozwinąć się u dorosłego człowieka? Odpowiedź jest jednoznaczna: tak – i dzieje się to częściej, niż mogłoby się wydawać.

Czym jest alergia na orzechy?

Alergia na orzechy to reakcja układu immunologicznego na białka zawarte w orzechach. Układ odpornościowy traktuje je jako zagrożenie i produkuje przeciwciała IgE, które przy kolejnym kontakcie z alergenem wyzwalają kaskadę reakcji zapalnych. Może ona dotyczyć różnych rodzajów orzechów – orzechów ziemnych (fistaszków, będących technicznie strączkowym), orzechów włoskich, laskowych, nerkowca, pistacji, migdałów, makadamia, pekanu, pinii i innych.

Ważne jest rozróżnienie między alergią na orzeszki ziemne (arachidy) a alergią na orzechy drzewne – to dwie różne grupy alergenów, choć u niektórych osób mogą współwystępować. Alergia na jeden rodzaj orzechów drzewnych zwiększa ryzyko alergii na inne.

Czy alergia może pojawić się po raz pierwszy u dorosłego?

Przez lata panowało przekonanie, że alergie pokarmowe rozwijają się wyłącznie w dzieciństwie i albo ustępują z wiekiem, albo towarzyszą człowiekowi przez całe życie. Jednak badania z ostatnich lat zdecydowanie obalają ten mit. Według badań opublikowanych w prestiżowym piśmie JAMA Network Open, nawet około połowa dorosłych z alergią pokarmową rozwinęła ją dopiero po 18. roku życia. Wśród najczęstszych alergenów u dorosłych znalazły się właśnie orzechy drzewne i skorupiaki.

Co więcej, alergia na orzechy u dorosłych rzadziej ustępuje samoistnie niż u dzieci – jeśli już się pojawi, z reguły pozostaje na całe życie i wymaga stałej czujności.

Dlaczego alergia może rozwinąć się w dorosłości?

Mechanizmy stojące za pojawieniem się nowej alergii u dorosłego człowieka są złożone i nie zawsze w pełni wyjaśnione. Wśród potencjalnych przyczyn wymienia się:

Zmiany w układzie immunologicznym – nasz układ odpornościowy nieustannie się zmienia. Infekcje, stres, ciąża, choroby autoimmunologiczne czy nawet zmiany hormonalne mogą "przestawić" jego reakcje i sprawić, że substancja tolerowana wcześniej nagle staje się alergenem.
Uczulenie przez skórę – kontakt z białkami orzechów przez skórę (np. poprzez kosmetyki zawierające olej arganowy, masło shea, olej z migdałów czy masło orzechowe) może prowadzić do uczulenia, które następnie objawia się przy spożyciu tych produktów.
Syndrom alergii krzyżowej (OAS – oral allergy syndrome) – u osób uczulonych na pyłki brzozy, bylicy czy tymotki mogą rozwinąć się reakcje krzyżowe z orzechami (np. orzechami laskowymi, migdałami). W tym przypadku białka orzechów są podobne strukturalnie do białek pyłków i układ odpornościowy "myli" je ze sobą.
Długa przerwa w spożywaniu produktu – jeśli przez wiele lat unikano orzechów (np. ze względu na inne dolegliwości trawienne), po powrocie do ich spożywania organizm może zareagować alergicznie.
Zmiany mikrobioty jelitowej – coraz więcej badań wskazuje na rolę mikrobiomu jelitowego w rozwoju alergii. Dysbioza jelitowa, spowodowana np. antybiotykoterapią, dietą ubogą w błonnik czy chorobami przewodu pokarmowego, może zaburzać tolerancję pokarmową.
Ekspozycja na nowe alergeny – globalizacja diety i rosnąca popularność kuchni azjatyckiej, bliskowschodniej czy wegańskiej sprawia, że dorośli coraz częściej mają kontakt z orzechami, których wcześniej nie jedli (nerkowiec, makadamia, pistacje), i mogą uczulić się na nie dopiero teraz.

Jak rozpoznać alergię na orzechy u dorosłego?

Objawy alergii na orzechy mogą być bardzo różnorodne – od łagodnych po zagrażające życiu. Zwykle pojawiają się w ciągu kilku minut do dwóch godzin po spożyciu produktu zawierającego orzechy. Należą do nich:

swędzenie i mrowienie w ustach, gardle lub na wargach
pokrzywka, wysypka, zaczerwienienie skóry
obrzęk warg, języka, gardła lub twarzy
katar, łzawienie, kichanie
nudności, wymioty, bóle brzucha, biegunka
duszność, świszczący oddech, uczucie ucisku w klatce piersiowej
zawroty głowy, zasłabnięcie, utrata przytomności
anafilaksja – najcięższa, potencjalnie śmiertelna reakcja alergiczna, wymagająca natychmiastowej pomocy medycznej

Warto pamiętać, że objawy mogą się różnić przy kolejnych ekspozycjach – czasami pierwsza reakcja jest łagodna, a kolejna może być znacznie poważniejsza. Dlatego nigdy nie należy bagatelizować nawet pozornie niewinnych symptomów po spożyciu orzechów.

Co zrobić, gdy podejrzewamy alergię na orzechy?

Jeśli po spożyciu orzechów zauważasz u siebie niepokojące objawy, pierwszym krokiem powinno być zaprzestanie spożywania podejrzanego produktu i konsultacja z lekarzem pierwszego kontaktu lub bezpośrednio z alergologiem. Nie warto czekać ani bagatelizować objawów – alergia na orzechy może w każdej chwili dać groźniejszą reakcję niż poprzednia.

Diagnoza alergii na orzechy obejmuje zazwyczaj:

Wywiad lekarski – szczegółowy opis objawów, ich nasilenia, czasu pojawienia się po spożyciu produktu, historii alergii w rodzinie.
Testy skórne (prick testy) – na skórę przedramienia nakłada się kroplę standaryzowanego ekstraktu alergenowego i lekko nakłuwa. Pojawienie się bąbla świadczy o uczuleniu.
Badania krwi – oznaczenie poziomu swoistych przeciwciał IgE przeciwko konkretnym alergenowym białkom orzechów (np. Ara h 2 dla orzeszków ziemnych, Cor a 14 dla orzechów laskowych).
Próba prowokacji pokarmowej – przeprowadzana wyłącznie w warunkach klinicznych, pod nadzorem lekarza, gdy wyniki testów są niejednoznaczne. Polega na podawaniu rosnących dawek alergenu i obserwacji reakcji.

Jak żyć z alergią na orzechy?

Na dziś nie istnieje leczenie przyczynowe alergii na orzechy dostępne powszechnie dla dorosłych (badania nad immunoterapią doustną są w toku, jednak nadal nie jest to standardowa opcja terapeutyczna dla tej grupy). Podstawą leczenia pozostaje całkowite unikanie alergenów i stała gotowość na wypadek przypadkowej ekspozycji.

W praktyce oznacza to:

Czytanie etykiet produktów spożywczych – orzechy i ich pochodne muszą być obowiązkowo wymienione na etykiecie produktu spożywczego. Zwracaj uwagę na informacje o możliwości zanieczyszczenia krzyżowego ("może zawierać śladowe ilości orzechów").
Informowanie restauracji i kelnerów – zawsze informuj personel gastronomiczny o swojej alergii. W razie wątpliwości co do składu dania – nie ryzykuj.
Noszenie adrenaliny (epinefryny) – lekarz może przepisać autoiknjektor adrenaliny (EpiPen lub Jext). Osoby z alergią na orzechy powinny zawsze mieć go przy sobie i umieć go używać. Należy też przeszkolić bliskich.
Posiadanie przy sobie leku antyhistaminowego – łagodniejsze reakcje można opanować lekami antyhistaminowymi, jednak nie zastępują one adrenaliny w przypadku anafilaksji.
Noszenie bransoletki lub karty alergika – w razie utraty przytomności lub niemożności komunikacji, informacja o alergii może uratować życie.
Uważność przy kosmetykach i suplementach – olej arganowy, masło shea, olej migdałowy czy produkty z orzechami makadamia często pojawiają się w kosmetykach. Choć kontakt skórny rzadko wywołuje anafilaksję, może nasilać uczulenie lub powodować reakcje skórne.

Alergia czy nietolerancja? Ważne rozróżnienie

Nie każda nieprzyjemna reakcja po spożyciu orzechów oznacza alergię IgE-zależną. Warto rozróżnić kilka pojęć:

Alergia pokarmowa IgE-zależna – szybka reakcja immunologiczna, potencjalnie groźna, wymagająca adrenaliny.
Nietolerancja pokarmowa – reakcja nie immunologiczna, zazwyczaj zależna od dawki, objawiająca się głównie dolegliwościami żołądkowo-jelitowymi (wzdęcia, bóle brzucha, biegunka). Nie grozi anafilaksją.
Alergia krzyżowa (OAS) – zazwyczaj łagodna reakcja ograniczona do jamy ustnej, często związana z uczuleniem na pyłki. Gotowane lub przetworzone orzechy mogą być dobrze tolerowane, bo obróbka termiczna niszczy uczulające białka.

Właściwe rozróżnienie ma ogromne znaczenie kliniczne – dlatego samodzielna diagnoza na podstawie objawów jest niewystarczająca. Tylko lekarz alergolog, po przeprowadzeniu odpowiednich badań, jest w stanie postawić właściwą diagnozę i dopasować postępowanie.

Podsumowanie

Alergia na orzechy u dorosłych to realne i poważne zjawisko, które może rozwinąć się nawet u osób, które przez całe życie jadały orzechy bez żadnych problemów. Zmiany w układzie odpornościowym, reakcje krzyżowe z pyłkami, uczulenie przez skórę czy zmiany mikrobioty jelitowej to tylko niektóre z możliwych przyczyn. Jeśli zauważasz u siebie niepokojące objawy po spożyciu orzechów – nie bagatelizuj ich i jak najszybciej skonsultuj się z alergologiem. Wczesna diagnoza i właściwe postępowanie pozwalają bezpiecznie funkcjonować nawet z poważną alergią pokarmową.

Pamiętaj: na portalu jedzdobrze.eu znajdziesz wiele przepisów i porad kulinarnych dostosowanych do różnych alergii i nietolerancji pokarmowych – gotowanie smacznie i bezpiecznie jest możliwe!